ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

mama Africa

mama Africa

Παρατηρητήριο

Έχουμε δουλειές σύντροφοι. Η συλλογική ανάπτυξη δεν μπορεί παρά να είναι συνέπεια της ατομικής προόδου. Είμαστε ακόμα ελεύθεροι πολίτες σε μια ελεύθερη, δημοκρατική χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πίσω μας η πλούσια ιστορία και γραμματεία. Δίπλα μας τα χιλιάδες δικά μας παιδιά που προοδεύουν στο εξωτερικό. Μπροστά μας η πρόκληση της απαλλαγής από το κοινωνικό άγος. Και έχουμε δύναμη, ατόφια ανθρώπινη έλλογη δύναμη. Μπορούμε να λέμε, να γράφουμε και να κάνουμε το σωστό. Είμαστε άτομα δεν είμαστε μάζα δεν είμαστε πολτός.

Και το 2018 που μπαίνει θα ξορκίζουμε το θάνατο και θα γελάμε με τους τιποτένιους. Καλή χρονιά.


ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Τουλάχιστον η μεταπολεμική μας ιστορία είναι μια αδιάκοπη πάλη ανάμεσα στην αριστεία και τη μετριοκρατία. Ανάμεσα στον εκλεκτισμό και την ισοπέδωση. Ανάμεσα στη δημοκρατία και τον ολοκληρωτισμό. Χωρίς όμως διακριτά ισχυρά στρατόπεδα και ιδεολογικά ρεύματα. Γι’ αυτό και είμαστε πάντοτε έρμαια του λαϊκισμού ο οποίος πλασάρεται ως το απόγειο της δημοκρατίας αλλά οδηγεί στον εκφασισμό της κοινωνίας. Γι’ αυτό και από την αποδοχή της χούντας των συνταγματαρχών μεταπηδήσαμε ταχύτατα στον έρωτα του σοσιαλισμού με τα λεφτά των άλλων. Γι’ αυτό ακροβατούμε συνεχώς ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση, στην παράδοση και τη νεωτερικότητα. Γι’ αυτό θέλουμε τα σπίτια μας και τα χωριά μας καθαρά και περιποιημένα και την πόλη, τον αστικό χώρο, βρώμικο και κατεστραμμένο.

Πέμπτη, 18 Ιανουαρίου 2018

Κίμων Χατζημπίρος:Διαπλανητικές εποποιίες


Ex Scientia 8
απο το Books journal

Οι αποστολές διαστημικών σκαφών στο Ηλιακό Σύστημα ωθούνται κατ’ αρχάς από την ανθρώπινη περιέργεια. Πάντως, πέρα από αύξηση της γνώσης, κτίζουν σταδιακά την άμυνα της ανθρωπότητας έναντι μιας πλανητικής απειλής. Οι μαζικές εξαφανίσεις βιολογικών ειδών σε κάποιες γεωλογικές περιόδους πιθανώς οφείλονται σε συγκρούσεις της Γης με μεγάλους αστεροειδείς ή κομήτες. Τέτοια φαινόμενα είναι συνήθη στο Σύμπαν, όπως αποδεικνύουν οι αναρίθμητοι κρατήρες στις επιφάνειες των πλανητών. Η πιθανότητα να συμβεί το επικίνδυνο γεγονός στην σύντομη διάρκεια μιας ανθρώπινης ζωής είναι αμελητέα, αλλά, δεδομένης της μακρόχρονης ζωής ενός πολιτισμού, η πιθανότητα καταστροφής λόγω σύγκρουσης του πλανήτη του με αστεροειδή δεν είναι ασήμαντη.
Περιφερόμενοι αστεροειδείς

Είναι χρήσιμα τα φιλόδοξα διαστημικά προγράμματα που καταναλώνουν οικονομικούς πόρους και διανοητικό κεφάλαιο; Αναμφισβήτητα, συντελούν στην αυτογνωσία του ανθρώπου και γεννούν τεχνολογική ώθηση αξιοποιήσιμη σε πολλά επίγεια προβλήματα. Επιπλέον όμως, οι αποστολές μη επανδρωμένων σκαφών σε μακρινούς προορισμούς συνεισφέρουν στην μακροπρόθεσμη αυτοπροστασία της ανθρωπότητας. Αν υπάρχουν προηγμένοι πολιτισμοί στο Σύμπαν, είναι εκτεθειμένοι, όπως και η Γη, σε επικίνδυνες συγκρούσεις και, πιθανώς, έχουν επινοήσει επιτυχείς τρόπους προστασίας που συνιστούν προϋπόθεση μακροπρόθεσμης επιβίωσης. Για τον καθημερινό άνθρωπο, το ζήτημα μοιάζει πολυτέλεια χωρίς νόημα, κάποιοι όμως το βλέπουν σε ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο και γρηγορούν. Με την εξερεύνηση προωθείται η αξιολόγηση των κινδύνων, αναζητούνται τρόποι για έγκαιρο εντοπισμό της θέσης, της ταχύτητας και των μηχανικών ιδιοτήτων της επιφάνειας των επικίνδυνων αστεροειδών και κομητών, ώστε να είναι μελλοντικά εφικτή μια τεχνητή αλλαγή της τροχιάς τους, πιθανώς με εκτόξευση κατάλληλου πυραύλου.

Πριν λίγες εβδομάδες, αστρονομικές παρατηρήσεις ανακάλυψαν, για πρώτη φορά κοντά στην τροχιά της Γης, έναν ακίνδυνο εξωτερικό επισκέπτη, προερχόμενο από άλλο μέρος του Γαλαξία. Επειδή απομακρύνεται γρήγορα, οι αστρονόμοι δεν πρόλαβαν να μελετήσουν τα χαρακτηριστικά του και να μετρήσουν μέγεθος, μάζα και χημική σύνθεση. Είναι μάλλον βραχώδες αντικείμενο κινούμενο προς τον αστερισμό του Πήγασου, θα είναι ορατό επί ένα ή δύο μήνες και μετά θα χαθεί για πάντα. Η υψηλή ταχύτητα και η παράξενη τροχιά του έδειξαν στους επιστήμονες ότι δεν προέρχεται από το Ηλιακό Σύστημα, πάντως η σύντομη παραμονή του στην έλξη του Ηλίου επηρέασε την κατεύθυνσή του. Φαίνεται λοιπόν ότι ουράνια σώματα μπορούν να γίνουν διαστρικά, ξεφεύγοντας από το δικό τους πλανητικό σύστημα, πιθανώς επειδή επιταχύνθηκαν περνώντας σε μικρή απόσταση από γιγαντιαίους πλανήτες.

Εκατομμύρια μικρά ουράνια σώματα, αστεροειδείς ή κομήτες, ανήκουν στο Ηλιακό Σύστημα. Οι αστεροειδείς είναι βράχοι διαφόρων μεγεθών που κινούνται είτε στην ομώνυμη ζώνη μεταξύ Άρη και Δία, είτε πέρα από την τροχιά του Ποσειδώνα. Οι κομήτες έχουν νεφελώδη όψη και η συνήθως ελλειπτική τροχιά τους παρουσιάζει μεγάλη εκκεντρότητα. Κάθε χρόνο πέφτουν στην Γη εκατοντάδες μικροί μετεωρίτες ποικίλης προέλευσης που θεωρούνται σχεδόν ακίνδυνοι, όσοι όμως είναι μεγαλύτεροι από λίγες δεκάδες μέτρα, προκαλούν σοβαρούς κινδύνους. Η συχνότητα συγκρούσεων με την Γη υπολογίζεται με βάση τον αριθμό κρατήρων της Σελήνης, η οποία βρίσκεται στην ίδια διαστημική γειτονιά. Η περιοδικότητα πτώσης αστεροειδών με μήκος 140 ή 50 μέτρων είναι 15.000 ή 1.000 χρόνια, αντίστοιχα. Ένας τέτοιος βράχος ή κομήτης εξερράγη την 30η Ιουνίου 1908 σε ύψος 5-10 χιλιομέτρων στην ατμόσφαιρα της Σιβηρίας, καταστρέφοντας 2.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα δάσους. Από φέτος, ο ΟΗΕ καθιέρωσε την ημερομηνία αυτή ως Ημέρα Αστεροειδών, με σκοπό την ευαισθητοποίηση της παγκόσμιας κοινής γνώμης. Καταστροφή πλανητικής κλίμακας θα προκαλούσε μια σύγκρουση με αστεροειδή μήκους 10 χιλιομέτρων. Η πιθανότητα να συμβεί μέσα στο επόμενο έτος είναι ένα εκατοντάκις εκατομμυριοστό, αφού η μέση συχνότητα σύγκρουσης με την Γη είναι 100 εκατομμύρια χρόνια. Ένα τέτοιο γεγονός συνέβη πριν 66 εκατομμύρια χρόνια και, πιθανώς, εξαφάνισε τους δεινοσαύρους. Στις 19 Απριλίου 2017, ένας βράχος μήκους 650 μέτρων που είχε παρατηρηθεί μόλις 3 χρόνια πριν, πλησίασε την Γη σε απόσταση μικρότερη από 5 φορές την απόσταση Γης-Σελήνης. Αν είχε συγκρουσθεί με τον πλανήτη μας, η καταστροφή θα ήταν τεράστια. Προβλέπεται ότι το 2029 ο αστεροειδής Apophis, μήκους 350 μέτρων, θα πλησιάσει την Γη πιο κοντά από την απόσταση κάποιων τεχνητών δορυφόρων της και θα είναι ορατός με γυμνό μάτι.

Οι αστεροειδείς με μήκος μεγαλύτερο από ένα χιλιόμετρο υπερβαίνουν το 1.000.000, από αυτούς έχουν καταγραφεί μέχρι σήμερα περίπου 700.000 και περίπου 1.000 θεωρούνται δυνητικά επικίνδυνοι, δηλαδή με τροχιές που μπορούν να διασταυρωθούν με την Γη. Η καταγραφή συνεχίζεται και μέχρι το 2020 θα είναι γνωστό τουλάχιστον το 90% των δυνητικά επικίνδυνων αστεροειδών με μήκος μεγαλύτερο των 140 μέτρων.


Rosetta και Philae, Cassini και Huygens

Οι διαπλανητικές αποστολές για την εξερεύνηση αστεροειδών και κομητών συναρπάζουν ένα μέρος του κατοίκων του πλανήτη, ιδιαίτερα τη νεολαία, όπως έδειξε η περιπέτεια του μικρού ρομποτικού οχήματος Philae. Το ευρωπαϊκό διαστημικό σκάφος Rosetta ακολούθησε επί 2,5 χρόνια τον κομήτη 67P/Churyumov-Gerasimenko, κάνοντας παρατηρήσεις από απόσταση 10-30 χιλιομέτρων. Το Philae εκτοξεύτηκε από το σκάφος και προσεδαφίστηκε στον κομήτη την 12η Νοεμβρίου 2014. Έκανε σημαντικές παρατηρήσεις χάρη σε απροσδόκητη τύχη: αναπηδώντας δύο φορές πριν ακινητοποιηθεί, σε έδαφος πιο σκληρό από το αναμενόμενο, σήκωσε σκόνη, η οποία αναλύθηκε χημικά από τα όργανά του. Τελικά όμως στάθηκε στην σκιά ενός γκρεμού και δεν ολοκλήρωσε τις μετρήσεις, αφού δεν αποθήκευσε ηλιακή ενέργεια αρκετή για την διάτρηση της επιφάνειας του κομήτη. Διαψεύδοντας παλιότερες απόψεις, η αποστολή αποκάλυψε ότι οι κομήτες, εκτός από πάγο και σκόνη, περιέχουν οργανικά μόρια, όπως αρωματικούς υδρογονάνθρακες, αλδεϋδες, ακόμα και αμινοξέα, δηλαδή δομικούς λίθους ζωντανής ύλης, τα οποία σαν συγκολλητική ουσία συγκρατούν μόρια πάγου και πυριτικών υλικών, σε αέρια και στερεή μορφή. Όταν το 2016 η Rosetta ολοκλήρωσε το πρόγραμμα ερευνών, συνετρίβη πάνω στον κομήτη με εντολή του διαστημικού κέντρου της Γης, για λόγους οικολογικής προστασίας.

Η ύψιστη ακρίβεια των πλανητικών κινήσεων και των αστρονομικών μαθηματικών επιτρέπει να επιτυγχάνονται υψηλές διαπλανητικές ταχύτητες και απομακρυσμένοι στόχοι. Η αρχική ώθηση κατά την εκτόξευση ενός σκάφους πολλαπλασιάζεται, χωρίς σημαντική δαπάνη ενέργειας, χάρη στην προσέγγιση και την έλξη μεγάλων πλανητών. Παράδειγμα, η εμβληματική 20ετής περιπέτεια του διαστημικού σκάφους Cassini. Εκτοξεύθηκε από την Γη το 1997, πέρασε επιταχυνόμενο κοντά από την Αφροδίτη και την Γη, στη συνέχεια μελέτησε την ζώνη των αστεροειδών, πλησίασε τον Δία και το 2004 έγινε δορυφόρος του Κρόνου. Εκτόξευσε το μικρό διαστημικό όχημα Huygens που, ταξιδεύοντας χωρίς επιστροφή, προσεδαφίστηκε επιτυχώς στον Τιτάνα και έμεινε ενεργό επί 72 ώρες, στέλνοντας στοιχεία για τον μεγάλο δορυφόρο του Κρόνου με τις υγρές λίμνες υδρογονανθράκων. Αργότερα το Cassini μελέτησε τους δακτυλίους και μερικούς άλλους από τους 62 δορυφόρους του Κρόνου, ειδικότερα πλησίασε την επιφάνεια του Εγκέλαδου, κάτω από την οποία πιθανώς υπάρχει ένας υδάτινος αλμυρός ωκεανός. Τον Απρίλιο 2017, με εντολή από την Γη, το σκάφος ξεκίνησε 22 καθοδικές περιστροφές μεταξύ πλανήτη και δακτυλίων, οι οποίες την 15η Σεπτεμβρίου 2017 το οδήγησαν, για λόγους οικολογικής προστασίας, να εξαερωθεί μέσα στην πυκνή ατμόσφαιρα του Κρόνου.

Αιώνιοι γαλαξιακοί ταξιδιώτες: Pioneer 10 και 11, Voyager 1 και 2

Στο τέλος της δεκαετίας του ’70 οι διαπλανητικές συνθήκες ήταν ευνοϊκές, με τους γίγαντες πλανήτες Δία, Κρόνο, Ουρανό και Ποσειδώνα να βρίσκονται προς την ίδια κατεύθυνση, φαινόμενο που συμβαίνει μόνο κάθε 160 χρόνια. Η NASA εκτόξευσε το 1972 και 1973 τα μικρά σκάφη Pioneer 10 και 11, για να διαπιστωθεί αν μπορούν να περάσουν με ασφάλεια μέσα από την ζώνη των αστεροειδών, πράγμα που επιβεβαιώθηκε. Τα σκάφη φέρουν από μια επίχρυση αλουμινένια πλάκα με μήνυμα προς ενδεχόμενη εξωγήινη ζωή, στο οποίο περιλαμβάνονται δύο γυμνές φιγούρες άνδρα και γυναίκας και σύμβολα με πληροφορίες για την προέλευση του σκάφους. Αν και η επικοινωνία έχει πλέον σταματήσει, μάλλον συνεχίζουν τα ταξίδια τους, για να φθάσουν το πρώτο στον αστερισμό του Ταύρου και το δεύτερο στον αστερισμό του Αετού μετά από δύο και τέσσερα εκατομμύρια χρόνια, αντίστοιχα.

Δύο μεγαλύτερα σκάφη, τα Voyager 1 και 2 εκτοξεύθηκαν το 1977 και συγκέντρωσαν πλούσιες πληροφορίες για τους γίγαντες πλανήτες και τους δορυφόρους τους. Στη διάρκεια της δεκαετίας του ’90 οι αστροφυσικοί έκριναν ότι τα σκάφη μπορούσαν να ταξιδέψουν πιο μακριά και το πρόγραμμα παρατάθηκε. Το 2013 το Voyager 1 βγήκε από την Ηλιόσφαιρα, δηλαδή την περιοχή μαγνητικής επιρροής του Ηλίου και συνεχίζει πλέον στο εξωτερικό διάστημα που περιέχει αραιό αέριο και σκόνη. Θα εκπέμπει περίπου μέχρι το 2025, οπότε η πηγή ενέργειάς του θα εξαντληθεί, ενώ εκτιμάται ότι δεν θα προσεγγίσει άλλο αστέρι του Γαλαξία πριν από 40.000 χρόνια. Το Voyager 2 θα βγει στο εξωτερικό διάστημα σε λίγα χρόνια και αναμένεται να στείλει περισσότερα στοιχεία, δεδομένου ότι τα όργανά του είναι σε καλύτερη κατάσταση. Μετά από 296.000 χρόνια υπολογίζεται ότι θα πλησιάσει τον Σείριο. Τα δύο σκάφη φέρουν από ένα επίχρυσο χάλκινο αναλογικό δίσκο με πληροφορίες για τον κόσμο της Γης, που δείχνουν την ποικιλία ζωής και κουλτούρας. Περιλαμβάνονται χαιρετισμοί σε 55 γλώσσες, μεταξύ αυτών και αρχαία ελληνικά, 115 εικόνες και ποικιλία φυσικών ήχων, μια συλλογή 90 λεπτών μουσικής με Μπαχ, Μότσαρτ, Μπετόβεν, τζαζ, μοντέρνα και έθνικ, καθώς και πληροφορίες, σε συμβολική γλώσσα, για την προέλευση του σκάφους και τον τρόπο χρήσης του δίσκου.

Είναι η πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία που τεχνητά αντικείμενα εγκαταλείπουν το Ηλιακό Σύστημα προς το διαστρικό κενό. Πιθανώς, τα Pioneer και τα Voyager θα περιφέρονται εντός του Γαλαξία επί απροσδιόριστο χρόνο. Εάν υπάρχουν αλλού νοήμονα όντα, κάποτε θα εντοπίσουν κάποιον από τους μεταλλικούς ταξιδιώτες και θα αποκρυπτογραφήσουν τις πληροφορίες που μεταφέρει. Είναι άγνωστο βέβαια αν εκείνη την εποχή θα υπάρχουν ακόμα ο άνθρωπος και ο πολιτισμός του, ή μπορεί πάλι η επαφή και η ανάπτυξη σχέσεων της Γης με άλλους πολιτισμούς να έχει γίνει κοινός τόπος, οπότε οι επίχρυσοι δίσκοι θα έχουν μόνον αρχαιολογική αξία.

Η ευθύνη προφύλαξης του διαστημικού περιβάλλοντος

Το διάστημα γύρω από την Γη περιέχει ήδη εκατομμύρια απομεινάρια τεχνητών δορυφόρων και άλλα ανθρωπογενή διαστημικά σκουπίδια. Η διαστημική ρύπανση μπορεί να περιορισθεί με κατάλληλη μέριμνα, αλλά σε ένα βαθμό είναι αναπόφευκτη, εφόσον ο άνθρωπος στέλνει αντικείμενα εκτός του πλανήτη. Μείζων κίνδυνος ωστόσο θεωρείται η βιολογική ρύπανση, δηλαδή η μετανάστευση ανεξέλεγκτων μορφών ζωής από την Γη σε πλανήτες, όπου θα μπορούν να αναπτυχθούν και να απειλήσουν, ως ξένα είδη, την ενδεχόμενη ιθαγενή ζωή που υπάρχει εκεί. Ο κίνδυνος θεωρήθηκε σημαντικός σε περίπτωση που τα σκάφη Rosetta και Cassini συνέχιζαν να περιφέρονται ανεξέλεγκτα μέσα στο Ηλιακό Σύστημα. Η πιθανότητα να έχουν επιβιώσει γήινα μικρόβια σε μη επανδρωμένο διαστημικό σκάφος μετά από ένα μακρινό ταξίδι είναι εξαιρετικά μικρή, αλλά υπαρκτή. Μερικές μορφές γήινης ζωής, μικροβιακές ή άλλες, είναι απίστευτα ανθεκτικές, όπως διαπιστώθηκε σε πρόσφατα πειράματα στον διαστημικό σταθμό, όπου μικροσκοπικές γαρίδες εκτέθηκαν στο διαστημικό κενό επί μήνες και μετά αναζωογονήθηκαν μόλις βρέθηκαν μέσα σε νερό. Ο κίνδυνος βιολογικής ρύπανσης είναι σημαντικότερος σε δορυφόρους του Κρόνου όπως ο Εγκέλαδος και του Δία όπως η Ευρώπη, όπου η πιθανή παρουσία νερού σε υγρή μορφή αφήνει ανοικτή την δυνατότητα ζωής με γήινη μορφή.

Η ηθική της ευθύνης του ανθρώπου επέβαλε προφυλάξεις, ώστε να αποκλεισθεί η επαφή των σκαφών με τους υπόγειους ωκεανούς. Γι’ αυτό ελήφθη η απόφαση καταστροφής της Rosetta μέσω σύγκρουσης με τον κομήτη, όπως και εξαέρωσης του Cassini στην ατμόσφαιρα του Κρόνου. Τα αποθέματα καυσίμων είχαν εξαντληθεί και κρίθηκε ότι δεν έπρεπε να ταξιδεύουν τα σκάφη εκτός ελέγχου, με κίνδυνο να φθάσουν κάποτε σε ένα από τους ευαίσθητους δορυφόρους.


Για να μάθετε περισσότερα:

Τεύχος με 20 άρθρα (2017). Spécial Planètes, La Recherche Hors-Série, 23, pp 5-96.







Τρίτη, 2 Ιανουαρίου 2018

Ελένη Μπούντα:Ενα «κλειδί» για την Παιδεία


από το protagon
Σε μια όμορφη γιορταστική συντροφιά ένας καθηγητής Φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο με κοίταξε κάπως άγρια και μου είπε: «Δεν ξέρω τι κάνετε στα σχολεία, αλλά τα γραπτά των φοιτητών μας είναι τραγικά, σύνταξη και ορθογραφία δεν υπάρχουν». Η συζήτηση άναψε, ως συνήθως, κι εγώ έπρεπε να μιλήσω ως Σχολική Σύμβουλος, ως εκπαιδευτικός που ζω την εκπαίδευση 30 χρόνια από όλα τα επίπεδα. Ούτε άμυνα, ούτε επίθεση, ας πούμε κάποιες αλήθειες, κάποια απλά πράγματα. Αυτά θα γράψω, σε λίγες γραμμές, λίγο πριν το 2018 μας φέρει νέους νόμους, νέες ανατροπές, νέες εγκυκλίους του υπουργού και βάλει λίγο ακόμη αστερόσκονη στο χάος.
Θα φανεί ίσως παράδοξο γιατί δεν θα εστιάσω στα προγράμματα, στους εκπαιδευτικούς, στις υποδομές, αλλά στο Σύστημα Διοίκησης και Επιστημονικής/Παιδαγωγικής Καθοδήγησης. Γιατί σε αυτό στηρίζεται ο προγραμματισμός του σχολείου, η οργάνωση και η υποστήριξη του εκπαιδευτικού έργου, η επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών, η αξιολόγηση της διδακτικής πράξης και η αυτοαξιολόγηση του σχολείου. Το πώς διοικείται η εκπαίδευση και πώς η επιστημονική/παιδαγωγική καθοδήγηση φτάνει σε κάθε σχολείο, σε κάθε τάξη και εκπαιδευτικό, σε κάθε μαθητή είναι μείζονα ζητήματα, που έχουν θεσπίσει και προσαρμόσει στις νέες τεχνολογίες όλες οι χώρες που είναι ψηλά στην διεθνή αξιολόγηση μέσα από το πρόγραμμα PISA. Το σύστημα Διοίκησης και Επιστημονικής/Παιδαγωγικής Καθοδήγησης έχει άμεση συνάφεια με το αποτέλεσμα, την ποιότητα της εκπαίδευσης, δηλαδή με το «τι γράμματα μαθαίνουν τα παιδιά μας».
Δεκαετίες ζούμε με την διοίκηση που βολεύει την εδραίωση του κάθε κυβερνώντος κόμματος στα σχολεία. Οι ελάχιστοι υπουργοί που προσπάθησαν κάτι να αλλάξουν λοιδορήθηκαν.
Η πρόταση του υπουργού έχει σε αφθονία όλες τις σωστές λέξεις, όπως η αποκέντρωση, ο προγραμματισμός και η αποτίμηση του εκπαιδευτικού έργου, η αυτονομία της σχολικής μονάδας κ.ά., αλλά στην ουσία δημιουργεί μια τεράστια «τρύπα» στη στήριξη του εκπαιδευτικού έργου στα σχολεία, υποβαθμίζει ακόμα περισσότερο την εποπτεία και την αξιολόγηση, υπονομεύει την αυτονομία των σχολείων, θολώνει αντί να ξεκαθαρίζει το τοπίο ως προς την επιμόρφωση, διαλύει τους θεσμούς προώθησης της εκπαιδευτικής πολιτικής.
Αυτό δε που πρέπει να μας ανησυχεί ιδιαίτερα είναι η περαιτέρω αποδυνάμωση των Σχολικών Συμβούλων ως μηχανισμού της Επιστημονικής/Παιδαγωγικής Καθοδήγησης και Εποπτείας του εκπαιδευτικού έργου, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει τα σχολεία σε ένα καθεστώς οργανωμένης αναρχίας. Ναι, ο θεσμός του Σχολικού Συμβούλου, έπειτα από 35 χρόνια, πρέπει να αλλάξει. Ο Σχολικός Σύμβουλος πρέπει να συμβάλει στη δημιουργία κουλτούρας ποιότητας στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα και στην απόκτηση κοινής κουλτούρας ποιότητας από όλα τα εμπλεκόμενα μέρη με βασικό στόχο τη βελτίωση της ποιότητας της εκπαίδευσης, ώστε να έχουμε τα καλύτερα μαθησιακά αποτελέσματα και να φύγουμε επιτέλους από τις τελευταίες θέσεις των διεθνών αξιολογήσεων. Απαραίτητη όμως προϋπόθεση για την αλλαγή του θεσμού του Σχολικού Συμβούλου είναι η αξιοκρατική επιλογή -στη θέση αυτή πρέπει να επιλεγούν οι καλύτεροι, όχι μόνο σε ακαδημαϊκά προσόντα, αλλά εκείνοι που διαθέτουν όλα τα χαρακτηριστικά του παιδαγωγικού ηγέτη- και η συνεχής αξιολόγηση του θεσμού και των προσώπων που τον υπηρετούν.
Το ζητούμενο είναι η αποτελεσματική εκπαιδευτική διοίκηση με την οποία δίνεται έμφαση στην ηγεσία και όχι στη διαχείριση, στην ηγεσία της αλλαγής και όχι στην ηγεσία της συναλλαγής (του «πάρε- δώσε» μεταξύ προϊστάμενου και υφισταμένων), και κυρίως στην παιδαγωγική ηγεσία που επικεντρώνεται στην ποιότητα και στη βελτίωση της διδασκαλίας και της μάθησης. Σήμερα, όσο ποτέ άλλοτε αυτό το θέμα είναι ζωτικής σημασίας, όχι μόνο για την εκπαίδευση, αλλά για την ίδια τη χώρα, η οποία πρέπει να επενδύσει πρωτίστως στην Παιδεία με ιδιαίτερη βαρύτητα στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, στις οποίες μπαίνουν τα θεμέλια για την προσωπική, την κοινωνική και επαγγελματική ανάπτυξη του κάθε νέου, ώστε να έχει μέλλον.

Τάσος Ανθουλιάς: Η εκπαίδευση στη μεταβιομηχανική εποχή


Διαβάζοντας πρόσφατα ένα άρθρο με τίτλο «Ψηφιοποίηση και σχολική εκπαίδευση» αισθάνθηκα την ανάγκη να προσπαθήσω να βάλω τα πράγματα σε μια σειρά για να μπορούμε να καταλάβουμε, να σκεφτούμε και να διατυπώσουμε απόψεις. Απόψεις που να στηρίζονται σε σοβαρές βάσεις.
Επομένως, πριν συζητήσουμε για την «ψηφιοποίηση» της εκπαίδευσης πρέπει να ξέρουμε τι σημαίνει εκπαίδευση, δηλαδή πώς μαθαίνει ένα παιδί. Τρεις ήταν οι επιστήμονες που με τις έρευνές τους μας περιέγραψαν αναλυτικά πώς συντελείται η μάθηση και ποια είναι τα στάδιά της: ο Πιαζέ, ο Μπρούνερ και ο Ντεκρολί – και ιδιαίτερα ο Πιαζέ που μετέτρεψε την εκπαίδευση από ένα σύνολο δογμάτων και ευχών σε επιστήμη και αποκάλυψε την ενεργητική φύση της νόησης:.
Μια παλιά Κινέζικη παροιμία λέει:
Ακούω και ξεχνώ
Βλέπω και θυμάμαι
Κάνω και καταλαβαίνω
Παραδοσιακά, η διαδικασία της μάθησης υποτίθεται πως ήταν πολύ απλή. Από το ένα μέρος υπήρχε κάποιος που “ήξερε” (ο δάσκαλος) και από το άλλο μέρος υπήρχαν κάποιοι που “δεν ήξεραν” (οι μαθητές). Ο δάσκαλος έλεγε όσα “ήξερε” (και έπρεπε και οι άλλοι να ξέρουν) στους μαθητές. Αν οι μαθητές τα επαναλάμβαναν “σωστά” (δηλαδή με τον τρόπο που τα άκουσαν ή τα διάβασαν στο σχολικό βιβλίο, που ως ένα βαθμό υποκατάστησε τον δάσκαλο), προφορικά ή γραπτά, τότε τα είχαν “μάθει”. Στην περίπτωση που ένας μαθητής δεν “μάθαινε”, τότε αυτός ο μαθητής ήταν τεμπέλης, αμελής, απρόσεκτος ή, τελοσπάντων, δεν “έπαιρνε τα γράμματα” και έμενε στην ίδια τάξη να τα “ξανακούσει”. Έτσι κι αλλιώς, πάντως, το παιδί όφειλε να “αγαπήσει” το σχολείο – ήταν μέρος του ρόλου του ως μαθητής.
Αν όμως η φύση της νόησης είναι ενεργητική, τότε και η μάθηση θα πρέπει να είναι ενεργητική (το “θα πρέπει” με την έννοια ότι δεν μπορεί να υπάρξει αλλιώς). Δηλαδή, για να μάθω κάτι πρέπει να το “ανακαλύψω” (για την ακρίβεια: να το ξαναανακαλύψω) μόνος μου. Οποιαδήποτε προσπάθεια, ακόμα και η πιο “σύγχρονη” (με εποπτικά μέσα, όργανα κλπ.), αν έχει παθητικό χαρακτήρα είναι καταδικασμένη σε αποτυχία.
Έτσι, ο ρόλος του δασκάλου είναι πια διαφορετικός. Δεν “κατέχει” τη γνώση για να τη μεταδώσει στους μαθητές του. Αλλά είναι ο δημιουργός των συνθηκών εκείνων, που θα κινήσουν το ενδιαφέρον των μαθητών πρώτα για την παρατήρηση, μετά για την έρευνα και, τέλος, για την ανακάλυψη. Και λέγοντας ενδιαφέρον εννοούμε το πραγματικό, το αυθόρμητο ενδιαφέρον που προκαλείται από τη διάθεση του παιδιού να γνωρίσει τον εαυτό του και τον κόσμο μέσα στον οποίο ζει – και ωθείται σ’ αυτό από την ανάγκη να δημιουργήσει. Ας δούμε ένα παράδειγμα (πριν από τη χρησιμοποίηση των νέων τεχνολογιών):
Ας έρθουμε τώρα στις νέες τεχνολογίες. Φυσικά το να βάλουμε έναν υπολογιστή μπροστά σε κάθε μαθητή και έναν διαδραστικό πίνακα που να παριστάνει τον δάσκαλο απλώς θα έχουμε μια παραδοσιακή (δηλαδή αποτυχημένη και πάλι) εκπαίδευση που θα είναι απλώς ντυμένη σαν τη Μαντάμ Σουσού.
Βέβαια υπάρχουν κάποιες σημαντικές αλλαγές με την ανάπτυξη των νέων τεχνολογιών. Και πρώτη αλλαγή υπάρχει στην αλλαγή της γραφής. Από το σκάλισμα της πέτρας, τη γραφή με το φτερό πάνω στον πάπυρο, τη γραφή με την πένα καλλιγραφίας και το μελάνι και την επανάσταση του BIC, ερχόμαστε στη γραφή με το πληκτρολόγιο:
Η χρήση της πληροφορικής στην εκπαίδευση είναι πραγματικά πολύ σημαντική από πολλές πλευρές. Εκτός από τη νέα γραφή, στην οποία αναφερθήκαμε, υπάρχουν πολλές δυνατότητες που προσφέρουν οι νέες τεχνολογίες. Πραγματικές εκπαιδευτικές δυνατότητες που δεν έχουν καμιά σχέση, όμως, με διαδραστικούς πίνακες και άλλα ανάλογα «τεχνολογικά» κατασκευάσματα που συνεχίζουν την αποτυχημένη «παραδοσιακή» εκπαίδευση. Μερικές από αυτές είναι:
(α) Η κατανόηση της λογικής για την επίλυση ενός προβλήματος, δηλαδή τα λογικά διαγράμματα. Στο παρακάτω βίντεο βλέπεται μια εικονοποιημένη παρουσίαση ενός άρθρου μου που είχε δημοσιευτεί στην «Καθημερινή της Κυριακής» στις 29 Φεβρουαρίου 1976:
(β) Η χρησιμοποίηση μιας γλώσσας προγραμματισμού που θα έχει, όμως, σκοπό όχι την εκμάθηση αυτής καθαυτής της γλώσσας, αλλά την εκμάθηση κάποιων γνωστικών αντικειμένων της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης με τη βοήθεια αυτής της γλώσσας.  Στο παρακάτω βίντεο (των 50 λεπτών) θα δείτε όλη την έρευνα για τη «Διδασκαλία της Γεωμετρίας στο Δημοτικό σχολείο με τη γλώσσα Logo» και τα αποτελέσματά της:
Μπορείτε, επίσης, να κατεβάσετε ελεύθερα το αντίστοιχο βιβλίο (που φυσικά δεν είναι ένα βιβλίο για αποστήθιση) για την ολοκληρωμένη εφαρμογή αυτής της διαδικασίας στο σχολείο από τη διεύθυνση:
(γ) Η δημιουργία από τον εκπαιδευτικό (με τη βοήθεια ενός ειδικού στην πληροφορική) κάποιων μικρών παρουσιάσεων με τα λεγόμενα πολλαπλά μέσα (multimedia), όπως για παράδειγμα είχα προτείνει με την εισήγηση που είχα κάνει το 1993 στα Ιωάννινα στο πρώτο πανελλήνιο συνέδριο για την «Πληροφορική στην εκπαίδευση». Μπορείτε να δείτε αυτή την εισήγηση στη διεύθυνση:
Δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα για τη χρήση των λογικών διαγραμμάτων:
(α) Το 1987 έκανα έναν διαγωνισμό μέσα από το παιδικό περιοδικό ΔΥΟ. Αφού παρουσιάστηκε ένα απλό λογικό διάγραμμα, ζητήθηκε από τα παιδιά να φτιάξουν ένα δικό τους. Οι συμμετοχές ξεπέρασαν τις 4.000. Εδώ παρουσιάζεται μια μικρή, αλλά πολύ ενδιαφέρουσα, επιλογή από λογικά διαγράμματα των παιδιών:
(β) Από το 1987 ως το 1994 δίδασκα στα Παιδαγωγικά Τμήματα του Πανεπιστημίου Αιγαίου (στη Ρόδο) τη Χρήση της Πληροφορικής στην Εκπαίδευση. Μεταξύ πολλών άλλων περιέγραφα τρόπους εφαρμογής των λογικών διαγραμμάτων σε καθημερινές εκπαιδευτικές διαδικασίες.
Σε συνεργασία με τη Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης της Ρόδου, τα Παιδαγωγικά Τμήματα, όταν υπήρχε σε κάποιο σχολείο μια έκτακτη απουσία ενός εκπαιδευτικού έστελναν έναν φοιτητή ή μια φοιτήτρια να τον αντικαταστήσει. Αυτό ήταν πολύ χρήσιμο και για τα σχολεία, αλλά και για τους φοιτητές μας που έβλεπαν τη μελλοντική δουλειά τους στην πράξη.
Κάποια φορά (το 1992) μια φοιτήτριά μου πήγε να αντικαταστήσει μια εκπαιδευτικό της Δ΄ δημοτικού σε ένα σχολείο. Στο μάθημα της γλώσσας το σχολικό βιβλίο είχε ένα κείμενο, στο οποίο περιέγραφε μια ιστορία κάποιας κυρίας, που είχε μια κόρη, και έπρεπε να πάει για μια δουλειά σε έναν δικηγόρο, του οποίου ήξερε μόνο τη διεύθυνση (οδό και αριθμό), αλλά όχι το ακριβές μέρος στο οποίο ήταν το γραφείο του δικηγόρου (και στο οποίο δεν είχε ξαναπάει).
Πήρε, λοιπόν, μαζί της την κόρη της, βγήκε στον δρόμο και σταμάτησε ένα ταξί. Ο οδηγός του ταξί, όμως, δεν ήξερε τη διεύθυνση που του είπε η κυρία και έφυγε. Η κυρία σταμάτησε ένα δεύτερο ταξί και έγινε το ίδιο. Σταμάτησε και ένα τρίτο και έγινε το ίδιο. Τότε η κυρία θύμωσε, πήρε την κόρη της, γύρισε στο σπίτι της και δεν πήγε στον δικηγόρο.
Η φοιτήτριά μου σκέφτηκε, λοιπόν, να δείξει στους μαθητές ένα παράδειγμα λογικού διαγράμματος και να τους ζητήσει να φτιάξουν ένα δικό τους που να παρουσιάζει το κείμενο του βιβλίου.
Οι μαθητές δεν είχαν κανένα πρόβλημα για να φτιάξουν το λογικό διάγραμμα, αλλά δεν μπορούσαν να το τελειώσουν. Φυσικά, αφού το τέλος ήταν παράλογο. Δεν παρατάς μια δουλειά που πρέπει να κάνεις γιατί κάποιοι ταξιτζήδες δεν ξέρουν τη διεύθυνση που τους λες!...
Έτσι άρχισαν να σκέφτονται και να προτείνουν δικές τους λύσεις για το τέλος της ιστορίας – διάφορες λύσεις που είχαν λογική.
Η φοιτήτριά μου μας παρουσίασε την άλλη μέρα όλα αυτά που συνέβησαν. Αλλά, δυστυχώς, χρειάστηκαν αρκετά χρόνια για να καταλάβει το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο τον παραλογισμό του κειμένου και να αλλάξει λίγο το τέλος!…
Λογικά συμπεράσματα:
Πρώτα οργανώνεις μια σοβαρή εκπαίδευση που θα στηρίζεται σε επιστημονικές παιδαγωγικές και ψυχολογικές βάσεις και ύστερα βλέπεις πώς θα χρησιμοποιήσεις τις νέες τεχνολογίες προς όφελος της εκπαίδευσης και προετοιμασία των παιδιών για τη νέα μεταβιομηχανική κοινωνία που έρχεται.
Δύο είναι οι βασικές προϋποθέσεις για να ξεκινήσει και στην Ελλάδα η προσπάθεια για να υπάρξει μια σοβαρή εκπαίδευση (που θα ενσωματώσει σιγά-σιγά και τις νέες τεχνολογίες): Η κατάργηση της γραφειοκρατίας του Υπουργείου Παιδείας και η ανάθεση πραγματικών ευθυνών στους εκπαιδευτικούς με την (α) Εφαρμογή του πολλαπλού βιβλίου, όπως είχε νομοθετηθεί από την κυβέρνηση Κων. Μητσοτάκη με σχέδιο του εξαίρετου καθηγητή Ιωάννη Παρασκευόπουλου (και μόλις πήρε την εξουσία το ΠΑΣΟΚ καταργήθηκε) και (β) με την Αντικατάσταση των αναλυτικών προγραμμάτων από εκπαιδευτικούς στόχους ανά βαθμίδα και τάξη για κάθε μάθημα. Απλούς και καθαρούς στόχους.
Δυστυχώς, αντί γι’ αυτό προχωρεί η σοβιετοποίηση της ελληνικής εκπαίδευσης με την προτεινόμενη από το Υπουργείο Παιδείας «Νέα Δομή υποστήριξης του εκπαιδευτικού έργου» (τι ωραίος τίτλος!). Ο εκπαιδευτικός εκτός από τα αναλυτικά προγράμματα και τα σχολικά βιβλία θα πρέπει να κάνει και ό,τι του λένε οι διάφορες «συλλογικότητες» που θα εκφράζουν την κοινωνία, δηλαδή οι συνδικαλιστές, οι τοπικοί κομματάρχες και οι κομισάριοι.
Κι εμείς καθόμαστε να μιλάμε για τεχνολογία και διαδραστικούς πίνακες. Καλά να πάθουμε – είμαστε άξιοι της τύχης μας.
ΥΓ. Εξάλλου γνωρίζουμε πως ένα εργαλείο από μόνο του δεν είναι ούτε καλό ούτε κακό. Με το μαχαίρι μπορούμε να σκοτώνουμε, μπορούμε να τρώμε σαν απλοί άνθρωποι ή μπορούμε να το χρησιμοποιούμε στο τραπέζι με τρόπο που να επιδεικνύουμε την «υψηλή» καταγωγή μας.
Τάσος Ανθουλιάς



Κυριακή, 31 Δεκεμβρίου 2017

Τεχνική Επαγγελματική Εκπαίδευση: Φόνος εξ αμελείας


 του Λεωνίδα Καστανά

Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή

Αν η ελληνική κοινωνία είχε ως σύνολο συνειδητοποιήσει την ανάγκη παραγωγής διεθνώς εμπορευσίμων προϊόντων και υπηρεσιών υψηλής προστιθέμενης αξίας ως μέσο για  την επιβίωσή της θα πρόσεχε την Τεχνική Επαγγελματική Εκπαίδευση (ΤΕΕ) σαν τα μάτια της. Στο μέτρο που αρθρώνει το παραγωγικό της μοντέλο σε υπηρεσίες γύρω από το κράτος και τις συντεχνίες του είναι φυσιολογικό να τη θεωρεί ως φτωχό συγγενή της εκπαίδευσης και να την οδηγεί σε πλήρη ανυποληψία και σε θάνατο.

Όλες οι μεταρρυθμιστικές απόπειρες που έγιναν τα τελευταία 20 χρόνια φαίνεται ότι είχαν στόχο να τη συρρικνώσουν παρά τα αντιθέτως λεγόμενα. Είμαστε η μόνη χώρα της ΕΕ που η αναλογία των μαθητών του Επαγγελματικού προς το Γενικό Λύκειο είναι 1:5 και οι αριθμοί μας λένε ότι τα τελευταία 5 χρόνια, κάθε χρόνο ο αριθμός των μαθητών της ΤΕΕ μειώνεται κατά 10-15%. Η δραματική μείωση θα επιφέρει άμεσα κλείσιμο σχολικών μονάδων και κατάργηση ειδικοτήτων. Η Ελλάδα δεν έχει ανάγκη την τεχνική εκπαίδευση στον αιώνα της τεχνολογίας. Φαίνεται αστείο αλλά είναι τόσο αληθινό όσο και η καθολική κρίση που τη μαστίζει.     

 Η ανυποληψία οδηγεί τους ικανότερους των αποφοίτων του γυμνασίου να την αποφεύγουν και αυτό με τη σειρά του τη βυθίζει ακόμα περισσότερο. Τη στιγμή που οι τεχνολογικές γνώσεις είναι εκ των πραγμάτων δυσκολότερες αφού απαιτούν γνώση της θεωρίας και της εφαρμογής της σε συνδυασμό με την προσωπική επιδεξιότητα. Η αγορά εργασίας ξέρει ότι εκ των αποφοίτων της ΤΕΕ οι περισσότεροι έχουν  ελάχιστες πραγματικές γνώσεις. Ο θεσμός της μαθητείας που επιτέλους λειτουργεί από φέτος ελέω ΕΣΠΑ (έως το 2020) αποκαλύπτει ότι ωφέλιμες δράσεις που συμβάλλουν στην επαγγελματική αποκατάσταση των νέων μας πραγματοποιούνται ελλειμματικά με στόχο περισσότερο την συμπλήρωση ωραρίου των εκπαιδευτικών και όχι τις ανάγκες των αποφοίτων. 

Οι λόγοι της διάλυσης είναι πολλοί. Η τάση της ελληνικής οικογένειας για σπουδές πανεπιστημιακού επιπέδου, η πολυδιάσπαση σε διάφορα υπουργεία πέραν του Παιδείας και διάφορα κατά καιρούς αλληλοεπικαλυπτόμενα κέντρα (ΕΠΑΛ, ΕΠΑΣ, ΙΕΚ, ΟΑΕΔ), ο κατακερματισμός των ειδικοτήτων, η αποβιομηχάνιση και ο αντιπαραγωγισμός. Ο κυριότερος όμως είναι το επίπεδο σπουδών σε συνδυασμό με την εγκληματική ελαστικότητα της μαθησιακής διαδικασίας και αξιολόγησης.

Η ΤΕΕ λειτουργεί εδώ και χρόνια προσχηματικά με αποκλειστικό στόχο την επαγγελματική αποκατάσταση των αποφοίτων της ΑΣΠΑΙΤΕ. Παρά τις ανάγκες της αγοράς εργασίας, παρά την ανάγκη μείωσης της νεανικής ανεργίας, παρά την ανάγκη τεχνολογικής ανάπτυξης, οι πολιτικές όλων των κυβερνήσεων έδειξαν ότι την αγνοούσαν. Γι αυτό και την αγνοούν και οι πολίτες. Το κομματικό πελατειακό κράτος της δανεικής ευημερίας δεν είχε ανάγκη μηχανικών, ηλεκτρολόγων, ή νοσηλευτών, αλλά άχρηστων ημιμαθών γραφειοκρατών και κομματανθρώπων που συμπληρώνουν χαρτιά και χαρτιά και χαρτιά.

Υπάρχουν πράγματα να γίνουν ώστε να υπάρξει ανάσχεση της αποσάθρωσης; Πολλά και εύκολα, που συγκρούονται όμως με παραδόσεις και συμφέροντα.

1. Δραστική μείωση των ειδικοτήτων σε αυτές που έχει ανάγκη η αγορά εργασίας  ώστε να εξευρεθούν οι οικονομικοί πόροι και να επικεντρωθούν ευκολότερα οι προσπάθειες.
2. Ίδρυση μεγάλων εξειδικευμένων σχολικών μονάδων με λίγες ειδικότητες η κάθε μια και άρτια εξοπλισμένα εργαστηριακά κέντρα, άμεσα συνδεδεμένα με τις ιδιωτικές επιχειρήσεις και την αγορά.

3. Αναδόμηση των προγραμμάτων σπουδών με έμφαση στα μαθήματα ειδικότητας και κυρίως στα εργαστηριακά. Τέρμα με την ιστορία και τα θρησκευτικά, με άχρηστα μαθηματικά και γενικότητες στη φυσική και τη χημεία. Επιστροφή αποκλειστικά στην πρακτική και την ανάλογη θεωρία της. Οι όποιες απαιτούμενες θεωρητικές γνώσεις μπορούν να δίνονται από τους τεχνικούς μέσα στο εργαστήριο και πάνω στην εφαρμογή.

4. Καθιέρωση του 4ου έτους της Μαθητείας με ειδικευμένο εκπαιδευτικό προσωπικό αποκλειστικής απασχόλησης και ορθολογική κατανομή των ανάλογων κέντρων σε όλες τις περιοχές ώστε να διευκολύνεται η πρόσβαση.

5. Θεσμοθετημένα διαγνωστικά test για την επιλογή της ειδικότητας από τους νεοεισερχόμενους μαθητές στην Α λυκείου, που θα δίνει τη δυνατότητα στο κάθε σχολείο να απορρίπτει μαθητές που δεν έχουν τις απαραίτητες από το Γυμνάσιο γνώσεις. Αυτό και μόνο αρκεί για να δώσει σοβαρότητα.

6. Απόκτηση πτυχίου ειδικότητας (επιπέδου 3 ή 4) μόνο μέσα από πανελλαδικές ή νομαρχιακές εξετάσεις τόσο σε θεωρία όσο και πρακτική. Δραστικός περιορισμός του ορίου των απουσιών και αυστηρή εφαρμογή του. Συνεχής αξιολόγηση των εκπαιδευτικών και των στελεχών διοίκησης. Να γίνουν τα ΕΠΑΛ κολέγια, γίνεται;
 
7. Ειδικά τμήματα πρόσβασης στην ανώτατη εκπαίδευση (ΑΕΙ-ΤΕΙ) με προγράμματα σπουδών αντίστοιχα με αυτά των γενικών λυκείων και όχι προσχηματικά όπως είναι τώρα. Αυτό θα επιτρέψει την επικοινωνία των δύο τύπων λυκείων.

8. Δραστικό περιορισμό των ΑΕΙ και του αριθμού των φοιτητών τους με στόχο την βελτίωση της ποιότητας και της ανταγωνιστικότητας όσων απομείνουν. Έτσι θα απελευθερωθούν ανθρώπινοι πόροι (μαθητές και εκπαιδευτικοί) ώστε να στραφούν προς την ΤΕΕ.

Με δυο λόγια η ΤΕΕ πρέπει να σοβαρευτεί να γίνει αυστηρή και απαιτητική, να στελεχωθεί μόνο από σοβαρούς εκπαιδευτικούς υψηλών προσόντων και να προσελκύσει μαθητές που πραγματικά θέλουν να αποκτήσουν τεχνικές και επαγγελματικές  γνώσεις και όχι ένα διάτρητο χαρτί για να πάνε μετά να δουλέψουν delivery. Έτσι μπορούν στα 20 χρόνια τους να βγουν εξοπλισμένοι στην αγορά εργασίας σε όλη την Ευρώπη. Όσο ελαστικοποιούμε τις διαδικασίες, στα πλαίσια του αντιαυταρχικού μπάχαλου και της αριστερής αυτολύπησης  τόσο απαξιώνουμε το θεσμό και τόσο θα προσελκύουμε αδύναμους ή παραβατικούς μαθητές που απλώς θέλουν να περάσουν την ώρα τους.   

Δυστυχώς για μας η όποια ανάπτυξη μας συμβεί θα απαιτήσει εξειδικευμένο τεχνικό προσωπικό υψηλής ποιότητας και νοημοσύνης. Αν δεν το βρει στους ντόπιους θα το εισάγει. Ακόμα και από χώρες του τρίτου κόσμου που έχουν όμως φροντίσει τον τομέα αυτό περισσότερο από εμάς. Ως τότε εμείς ας συνεχίζουμε να παράγουμε, φιλολόγους, κοινωνιολόγους, νομικούς, γιατρούς, αρχιτέκτονες φυσικούς και στατιστικολόγους για να στελεχώνουμε την Ευρώπη, την Ασία και την Αμερική. Εξάλλου τον ήλιο και το τσίπουρο δεν μπορούν να μας τα πάρουν. 


Τρίτη, 12 Δεκεμβρίου 2017

Γιάννης Αντωνίου: Τάκη και Σώτη, ψηλά τη σημαία της ελευθερίας και της δημοκρατίας.



Η πρόσφατη μήνυση εναντίον του Τάκη Θεοδωρόπουλου και η παλαιότερη εναντίον της Σώτης Τριανταφύλλου, με την κατηγορία της υποκίνησης του ρατσιστικού μίσους, αναδεικνύουν τις αντιφάσεις και τις συνέπειες της άνευ όρων παράδοσης στην politically correct στάση. Ο μηνυτής και οι υποστηρικτές του, εκτός των άλλων, στρέφονται ουσιαστικά εναντίον του δικαιώματος της ελευθερίας της σκέψης και του λόγου, των ακρογωνιαίων λίθων της φιλελεύθερης θέσμισης, την οποία υποτίθεται ότι με την ενέργεια και τη στάση τους υπερασπίζουν. 

Στην πραγματικότητα, πίσω από τον ανένδοτο δικαιωματισμό τους, πίσω από την υποστήριξη της χωρίς κανόνες ανεκτικότητας, πίσω από την προσήλωσή τους στην έκπτωση του πολιτιστικού σχετικισμού, κρύβουν την απέχθειά τους για την ελευθερία στη Δυτική εκδοχή της πολιτικής της θέσμισης, και πρακτικά συνοδοιπορούν με τους υποστηρικτές του ολοκληρωτικού ζόφου. 

Και αυτό γιατί η απροϋπόθετη ανεκτικότητα, παρακινούμενη είτε από τον politically correct δικαιωματισμό είτε από την ανοησία της αριστερής ιδιοτέλειας, που βλέπει στις περιθωριοποιημένες μουσουλμανικές κοινότητες και στους μετανάστες το νέο επαναστατικό υποκείμενο, τροφοδοτεί αμφίπλευρα και τον ακροδεξιό λαϊκισμό αλλά και τον ισλαμικό φονταμενταλισμό. 

Προσφέρει δηλαδή εκατέρωθεν το κρίσιμο επιχείρημα της αδυναμίας ενσωμάτωσης, το οποίο στο πλαίσιο της ακροδεξιάς ρητορικής προβάλλει ως η πηγή της απειλής, ενώ στο πλαίσιο της ισλαμικής ρητορικής ενισχύει και νομιμοποιεί τις ούτως ή άλλως ισχυρές τάσεις απόκλισης των μουσουλμανικών μειονοτήτων, από ό,τι τέλος πάντων συνιστά το δυτικό κανόνα κοινωνικής και πολιτικής ύπαρξης.

Εν προκειμένω, η σωτηρία των διάτρητων ιδεολογημάτων της πολυπολιτισμικότητας προηγείται της ανάγκης προστασίας του σκληρού πυρήνα των αξιών της ανοικτής κοινωνίας από την επέλαση της βαρβαρότητας, ακροδεξιάς ή ισλαμιστικής κοπής.


Τάκη και Σώτη, ψηλά τη σημαία της ελευθερίας και της δημοκρατίας.

Τρίτη, 5 Δεκεμβρίου 2017

Τάσος Ανθουλιάς: Η αρχή μιας εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης



Η αρχή μιας εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης

Το βασικό ερώτημα για οποιαδήποτε μεταρρύθμιση είναι αν αυτή μπορεί να ξεκινήσει «από πάνω» ή «από κάτω». Για να ξεκινήσει «από πάνω» χρειάζεται να υπάρχει μια σοβαρή ηγεσία με πραγματική γνώση και με ολοκληρωμένο σχέδιο και μια βάση που να είναι πρόθυμη να εφαρμόσει αυτό το σχέδιο.
Στην περίπτωση της ελληνικής εκπαίδευσης δεν υπάρχει ούτε σοβαρή ηγεσία (στελέχη του Υπουργείου Παιδείας, Παιδαγωγικό Ινστιτούτο κλπ.) ούτε εκπαιδευτικοί που στην πλειοψηφία τους να είναι πρόθυμοι να αλλάξουν τρόπο εργασίας και να αποκτήσουν νέες γνώσεις.
Επομένως η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση στην Ελλάδα μπορεί να αρχίσει μόνο «από κάτω», δίνοντας τη δυνατότητα σε εκείνους τους εκπαιδευτικούς που θέλουν πραγματικά να προσφέρουν κάτι καλύτερο (και είναι η μειοψηφία) να το κάνουν χωρίς να γίνονται τα «μαύρα πρόβατα» που «χαλάνε την πιάτσα».
Φυσικά, αυτό σημαίνει πως η αλλαγή δεν θα είναι άμεση και καθολική, αλλά σταδιακή και επεκτεινόμενη με βάση τα αποτελέσματα που θα μπορούν να συγκρίνονται μεταξύ τους, όπως συμβαίνει σε όλες τις επιστήμες.
Δύο είναι οι προϋποθέσεις για το ξεκίνημα της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης:
(α) Εφαρμογή του πολλαπλού βιβλίου, όπως είχε νομοθετηθεί από την κυβέρνηση Κων. Μητσοτάκη με σχέδιο του εξαίρετου καθηγητή Ιωάννη Παρασκευόπουλου (και μόλις πήρε την εξουσία το ΠΑΣΟΚ καταργήθηκε).
(β) Αντικατάσταση των αναλυτικών προγραμμάτων από εκπαιδευτικούς στόχους ανά βαθμίδα και τάξη για κάθε μάθημα. Απλούς και καθαρούς στόχους. Για παράδειγμα:
Τι άλλο χρειάζεται να πει κανείς για τη διδασκαλία των Μαθηματικών στην Α΄ δημοτικού, εκτός από το να κατακτήσουν οι μαθητές την έννοια των φυσικών αριθμών, την έννοια του σχηματισμού των αριθμών από το 1 ως το 20 (και όχι ως το 100 που έβαλαν κάποιοι ηλίθιοι του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου τα τελευταία χρόνια) και την έννοια της πρόσθεσης, της αφαίρεσης και του πολλαπλασιασμού με αυτούς τους αριθμούς;
Τι άλλο χρειάζεται να πει κανείς για τη διδασκαλία της Ανάγνωσης στην Α΄ δημοτικού, εκτός από τον στόχο να κατακτήσουν οι μαθητές την ικανότητα της ταυτόχρονης αποκωδικοποίησης των γραπτών συμβόλων με την κατανόηση του κειμένου που εμφανίζονται να «διαβάζουν»;
Η εφαρμογή αυτών των δύο προϋποθέσεων θα επιτρέψει:
(α)  Την ύπαρξη σχολικών βιβλίων (όχι «βοηθητικών») που θα ανταγωνίζονται με βάση πραγματικές εκπαιδευτικές αξίες: ποια είναι καλύτερα για να επιτευχθούν οι συγκεκριμένοι στόχοι που έχουν τεθεί. Πράγμα που θα επιτρέπει τη συνεχή βελτίωσή τους.
(β) Τη δυνατότητα σε εκείνους τους εκπαιδευτικούς που ενδιαφέρονται να κάνουν καλύτερα τη δουλειά τους να εφαρμόζουν καλύτερες μεθόδους για την επίτευξη των στόχων που έχουν τεθεί, χωρίς να δεσμεύονται από τα εμπόδια που βάζει σήμερα η γραφειοκρατία του Υπουργείου Παιδείας.
Με την εφαρμογή των παραπάνω μεταρρυθμίσεων το Υπουργείο Παιδείας θα μπορεί να ελέγχει την εξέλιξη της εκπαιδευτικής πραγματικότητας, κάνοντας διαδοχικές έρευνες για να διαπιστώνει πώς και γιατί μπορεί να γίνει καλύτερη η ελληνική εκπαίδευση και πού μπορεί να υπάρχουν αδυναμίες ή λάθη στους στόχους που έχουν τεθεί.
Και, βέβαια, ο εκπαιδευτικός θα αναλάβει τις ευθύνες της δουλειάς του και δεν θα μπορεί να δικαιολογείται λέγοντας: «Έτσι λέει το αναλυτικό πρόγραμμα και αυτά γράφουν τα σχολικά βιβλία».
Τάσος Ανθουλιάς


Παρασκευή, 1 Δεκεμβρίου 2017

Σαββατοκύριακο με δανεικά και λοταρία



Το 2005 (όρε μάνα μου κάτι πάρτι) ένας συνοικιακός έμπορος ειδών υγιεινής επαίρονταν ότι ακόμα και αν οι δουλειές του πάτωναν το 4όροφο ιδιόκτητο κατάστημά του σε αθηναϊκό προάστιο κόστιζε 1 μύριο ευρώ που τούφταναν για να ζήσει αυτός και η οικογένειά του τρεις ζωές καθήμενοι. Όταν εγώ, ο φτωχός φυσικός του είπα ότι και οι αξίες των ακινήτων υπόκεινται σε αυξομειώσεις, όπως και οι τιμές των μετοχών με χτύπησε πατρικά στην πλάτη και χαμογέλασε. Μόνο μαλάκα δεν με είπε, από έξω του. Γιατί απομέσα του με είπε. Μαζί του φυσικά συμφωνούσε και όλη η επιχειρηματική παρέα εκείνης της βραδιάς.

Πήγαινε ο άλλος στην τράπεζα να πάρει ένα δάνειο 200 χιλιάρικα να το κολλήσει σε άλλα 100 που είχε για να αγοράσει 100 τμ κάπου βόρεια, να βάλει την οικογένειά του. Αυτός και η σύζυγος εργάζονταν καλά στον ιδιωτικό τομέα και καθάριζαν 4000 μηνιαίως «ααβάδιστα». Δάνειο για ξέρω γω άπειρα χρόνια με ένα 400άρι το μήνα χαλαρά. Μπορούσαν. Ο παντογνώστης τραπεζικός - πωλητής δανείων προσπαθούσε να τον πείσει να πάρει τα διπλά για να αγοράσει και 200τμ  καθότι τον έκοβε ότι σε λίγα χρόνια θα ήταν πολύτεκνος. Το επιχείρημα; Φίλε μου σε 10 χρόνια θα βάζετε στην οικογένεια κάθε μήνα τα διπλά καθότι είστε νέοι, φερέλπιδες και η οικονομία καλπάζει και πρέπει να έχετε θετική σκέψη κλπ. Κάποιους και όχι λίγους τους έπειθε. Γιατί είχε εντολή να πουλάει όσο περισσότερα και μεγαλύτερα δάνεια μπορούσε και πληρωνόταν και τα αντίστοιχα μπόνους γι αυτό.

Στην οικονομία της συζήτησης δεν έμπαιναν φυσικά καθόλου οι «bad times». Λοιμοί καταποντισμοί, ασθένειες, θάνατοι, πτωχεύσεις απολύσεις και άλλα τέτοια που την εποχή εκείνη φάνταζαν εξωτικά και τα σκέφτονταν μόνο μίζεροι άνθρωποι που δεν είχαν γνώση της αγοράς.  Τα αποτελέσματα είναι γνωστά.

Αν η τράπεζα υπάρχει χάρις στις καταθέσεις των πελατών της, αν οι υπάλληλοι και τα στελέχη πληρώνονται από το τζιράρισμα αυτών των καταθέσεων, αν η οικονομία βασίζεται στην καλή πίστη, τότε κάτι δεν μας χρωστούν και οι τραπεζίτες; Δεν έχουν ευθύνη μιας και διαχειρίστηκαν ελαφρά τη καρδία τα λεφτά μας; Πωλούσαν δάνεια με τρελό ρίσκο σε ανθρώπους των οποίων τα εισοδήματα δεν ήταν εξασφαλισμένα. Το γεγονός ότι το ακίνητο ήταν υποθηκευμένο έλεγε τόσα όσα έλεγε και το ακίνητο του έμπορου με τα πλακάκια. Σε μια στραβή της αγοράς η αξία του θα καταποντίζονταν. Δεν ξέρω τι κάνουν τώρα αυτά τα φοβερά στελέχια των τραπεζών αλλά δεν καταλαβαίνω γιατί δεν έχουν ποινικές ευθύνες. Αλλά δεν είμαι οικονομολόγος, μόνο λίγη φυσική ξέρω.

Οι πλειστηριασμοί είναι μνημονιακή υποχρέωση και είναι αναγκαστική και όχι οικειοθελής επιλογή της κυβέρνησης. Αφορά έναν αριθμό δανείων που δεν εξυπηρετούνται, κάπου διάβασα 400.000 τον αριθμό στο μέγιστο, που οι δανειολήπτες δεν έχουν προσέλθει στις τράπεζες για κάποια ρύθμιση. Ακόμα και αν πραγματοποιηθούν όλοι, πράγμα πολύ δύσκολο, η βλάβη για την κυβέρνηση θα είναι μικρότερη σε σχέση με το κούρεμα καταθέσεων από το 1 ευρώ που επίκειται στη νέα αναγκαστική ανακεφαλαίωση των τραπεζών.

Ξαφνικά η Ελλάδα μαθαίνει ότι η τράπεζα δεν είναι η σπηλιά του Αλή Μπαμπά με τα αμύθητα πλούτη, δεν είναι η ιδιοκτησία του τραπεζίτη, αλλά τα χρήματα των καταθετών της. Και αν κάποιοι δεν πληρώσουν τα δάνειά τους θα τα αποπληρώσουν οι καταθέτες της. Στην κομμουνιστική Ελλάδα οι προλετάριοι μαθαίνουν στα γεράματα κάτι λίγα περί καπιταλισμού και πέφτουν από τα σύννεφα. Και το κράτος σύντροφοι, μα που είναι το κράτος; Γιατί δεν εγγυάται το σοσιαλιστικό κράτος  τα σπίτια και τα πλούτη μας; Γιατί ήρθε ο κομμουνισμός με φτώχεια σύντροφοι και με εκποιήσεις πρώτης κατοικίας και κουρέματα καταθέσεων και φορομπήξιμο τρελό και ΕΝΦΙΑ και ότι άλλο φορολογικό βάλει ο νους σας για να συντηρείται η σοσιαλιστική πατρίδα και να παίζει και καμιά λοταρία να ξεχνιέται..

Και σ’ αυτούς τους ενδιαφέροντες καιρούς αντιστρέφονται οι ρόλοι και οι αριστεροί δίνουν τα σπίτια του κόσμου στα χέρια του τραπεζίτη και οι δεξιοί φωνάζουν τώρα κανένα σπίτι στα χέρια τραπεζίτη. Γιατί ο κομμουνισμός με τα λεφτά των άλλων ζει ακόμα στις καρδιές μας.

Το αυτονόητο ότι αν ανοίξει η οικονομία, ο κόσμος θα έχει δουλειά και θα μπορεί να εξυπηρετεί τα δάνειά του ακούγεται χαμηλόφωνα. Λίγοι το θέλουν και κανένας δεν το πιστεύει.


Το ΚΚΕ δεν γίνεται πλειοψηφικό σαυτήν τη χώρα όχι γιατί διατείνεται αρλούμπες αλλά γιατί οι περισσότεροι πιστεύουν ότι αυτά που λέει είναι τόσο σωστά, όμορφα και ιδανικά που είναι αδύνατον να πραγματοποιηθούν σαυτόν τον κόσμο που κυριαρχεί το κακό, το λάθος και το άσχημο. Ευτυχώς δηλαδή που οι συμπατριώτες μας είναι απαισιόδοξοι ως προς την τύχη του καλού και αγαθού. Αλλά ποτέ μη λες ποτέ. 

Κίμων Χατζημπίρος: Ηλεκτρισμένο μέλλον


από το book's journal

Οι επιστημονικές και τεχνολογικές εξελίξεις καθορίζουν την πορεία της ανθρωπότητας, συνεπώς ο εξηλεκτρισμός θα διαμορφώσει τις επόμενες δεκαετίες τον κόσμο σε μεγαλύτερο βαθμό απ’ ό,τι οι πολιτικοκοινωνικοί παράγοντες. Ο ηλεκτρισμός, ως η προσφορότερη μορφή ενέργειας, ευνοεί την δημιουργική ανάπτυξη της ανθρώπινης δράσης. Ο συνδυασμός πλήρους εξηλεκτρισμού και παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ) αποτελεί μια ρεαλιστική τεχνολογική προοπτική, που μπορεί να αντιμετωπίσει ακίνδυνα την κλιματική απειλή και να καλύψει τις αυξανόμενες παγκόσμιες ανάγκες. Συνιστά μια ανατρεπτική αλλαγή του τρόπου οικονομικής ανάπτυξης, ευεργετική για την καθημερινότητα, την ποιότητα περιβάλλοντος και την ασφάλεια.

Η επιλογή πλήρους εξηλεκτρισμού

Η αναρχική σκέψη χλευάζει τον σύγχρονο πολιτισμό που «σταματάει με τον διακόπτη του ηλεκτρικού». Ο Λένιν οραματιζόταν τον συνδυασμό Σοβιέτ και εξηλεκτρισμού. Ο καθοριστικός κοινωνικός ρόλος της τεχνολογίας δεν διέφευγε από τον Ρώσο επαναστάτη. Σήμερα, οι μοντέρνες ενεργειακές υπηρεσίες παράγουν ευημερία. Απαιτούμε άφθονο ηλεκτρισμό, διαθέσιμο για τις καθημερινές δραστηριότητές μας. Μέγιστη πρόκληση για το μέλλον είναι να διατηρηθεί και να βελτιωθεί το επίπεδο ζωής, με παράλληλη απαλλαγή από την κλιματική απειλή.

Ιστορικά, η χρήση του ηλεκτρισμού συνεχώς αυξάνεται, από την ηλεκτρική λάμπα έως τους ηλεκτρικούς κινητήρες, τις ηλεκτρονικές συσκευές και το διαδίκτυο. Προβλέπεται ότι αυτή η πορεία θα επιταχυνθεί, με ένα γενικότερο εξηλεκτρισμό. Η τεχνολογία, ως προωθητής κοινωνικών αλλαγών, θα παίξει καθοριστικό ρόλο στην μετάβαση προς τον μελλοντικό κόσμο. Ήδη φέρνει ασφαλέστερες, εξυπνότερες και πιο πράσινες λύσεις για τον εφοδιασμό με ενέργεια των σπιτιών, των μεταφορών, των εργοστασίων και εργοταξίων, ακόμα και της αγροτικής παραγωγής.

Η ικανοποίηση των παγκόσμιων αναγκών απαιτεί αφθονία ηλεκτρισμού. Εκτιμάται ότι, σε επίπεδο πλανήτη, παρά τις σημαντικές δυνατότητες εξοικονόμησης, η ζήτηση θα αυξηθεί κατά 30% μέχρι το 2040. Οι ανεπτυγμένες χώρες εστιάζουν στην ασφάλεια και στην κατάργηση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου που προκαλούν κλιματική αλλαγή, ενώ προτεραιότητα των αναπτυσσόμενων χωρών είναι η εξασφάλιση αξιόπιστης ενέργειας για την άνοδο του βιοτικού επιπέδου, την προσφορά υγείας, εκπαίδευσης κ.λπ. Σήμερα, περίπου 1.3 δισεκατομμύρια άνθρωποι δεν έχουν πρόσβαση σε ηλεκτρισμό. Η επιδιωκόμενη εξάλειψη του φαινομένου περί το 2030 απαιτεί μικρή μόνο αύξηση της παραγωγής.

Πάντως, ο πλήρης εξηλεκτρισμός συνιστά ανατρεπτική αλλαγή. Οι ηλεκτρικοί κινητήρες και συσκευές είναι μηχανές απλές, ασφαλείς, φιλικές προς το περιβάλλον, έξυπνες, αξιόπιστες, απαιτούν λίγη συντήρηση, έχουν υψηλή παραγωγικότητα και λίγα απόβλητα. Νέες ηλεκτρικές συσκευές προσφέρονται στην κατανάλωση και διαμορφώνουν την καθημερινότητα. Βρισκόμαστε στη μέση της τέταρτης βιομηχανικής επανάστασης, που προκαλεί ταχύτατες αλλαγές βασισμένες ιδιαίτερα στην ψηφιοποίηση: έξυπνα κινητά, κοινωνικά δίκτυα, βιομηχανικοί αυτοματισμοί, διασυνδέσεις, όλα εξαρτώνται από τον ηλεκτρισμό, ενώ επέρχονται τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Το κύμα εξηλεκτρισμού συνδυάζει ποικιλία τεχνολογιών, οδηγώντας σε νέα υποδείγματα οικονομίας, επιχειρηματικότητας, κοινωνίας και ατομικότητας.

Πολλές  αναδυόμενες τεχνολογίες προσφέρουν καθαρότερη, εξυπνότερη,  πιο προσιτή και αξιόπιστη ενέργεια. Η εξέλιξη του ηλεκτρικού συστήματος επικεντρώνεται σε 3 αναδιαρθρώσεις:
·         Ταχύς εξηλεκτρισμός των ενεργειακών χρήσεων, κυρίως θέρμανσης και αυτοκινήτων
  • Μερική αποκέντρωση της παραγωγής ηλεκτρισμού, αποθήκευση και διανομή τοπικά, με κύριες πηγές τον άνεμο και τον ήλιο
  • Έξυπνα δίκτυα και όργανα μέτρησης, με ψηφιακές υποδομές που διαβλέπουν και ρυθμίζουν το πού, πότε και πώς χρησιμοποιείται το ηλεκτρικό ρεύμα.

Το πραγματικό κόστος του ηλεκτρισμού μεταβάλλεται κάθε μέρα και ώρα, ανάλογα με την αιχμή της ζήτησης. Συνδεδεμένα όργανα παρακολουθούν και προβλέπουν την χρήση της ενέργειας. Με έξυπνα δίκτυα, οι τελικοί καταναλωτές θα διευκολύνονται να αγοράζουν ηλεκτρικό ρεύμα σε χαμηλές τιμές όταν υπάρχει υπερβάλλουσα παραγωγή και να περιορίζουν την κατανάλωση όταν η ζήτηση είναι υψηλή, απαλύνοντας τις  αιχμές και δημιουργώντας ευελιξία, χωρίς να επηρεάζεται η άνεσή τους. Το  έξυπνο εξηλεκτρισμένο σύστημα αυξάνει την απόδοση, την ευστάθεια, την ενεργειακή ασφάλεια και την περιβαλλοντική βιωσιμότητα, ενώ δημιουργεί επιχειρηματικές και εργασιακές ευκαιρίες.

Η επιλογή παραγωγής ηλεκτρισμού από ΑΠΕ

Ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή και εξάντληση φυσικών πόρων απειλούν τις θεμιτές προσδοκίες δισεκατομμυρίων ανθρώπων, ιδιαίτερα αυτών που δεν έχουν ακόμα γεννηθεί. Ωστόσο, δίπλα στις προκλήσεις έρχονται νέες λύσεις και ευκαιρίες για ασφαλές και βιώσιμο μέλλον, ένα κόσμο όπου 9 δισεκατομμύρια άνθρωποι θα μπορούν να ζουν ικανοποιητικά και εντός των περιβαλλοντικών ορίων του πλανήτη.

Η αποφυγή της κλιματικής αλλαγής, δηλαδή της παγκόσμιας θέρμανσης, απαιτεί παραγωγή ηλεκτρισμού χωρίς εκπομπές ανθρακούχων αερίων που ενισχύουν το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Είναι δυνατή κυρίως με 3 κατηγορίες τεχνολογιών: τις πυρηνικές, την δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα στο υπέδαφος και τις ΑΠΕ. Η σημερινή πυρηνική τεχνολογία συνεπάγεται αξεπέραστους κοινωνικούς κινδύνους, λόγω ατυχημάτων, αδυναμίας διαχείρισης των ραδιενεργών αποβλήτων και δύσκολης αποσυναρμολόγησης των εργοστασίων που γερνούν. Η υπόγεια αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα παρουσίασε, εξαρχής, μεγάλα τεχνικά και κοινωνικά προβλήματα. Αντίθετα, οι μηχανές παραγωγής ηλεκτρισμού από ΑΠΕ ταιριάζουν με τον πλήρη εξηλεκτρισμό, είναι πιο απλές και ασφαλείς, δεν εξαντλούν φυσικούς πόρους ούτε προκαλούν τοπική τοξική ρύπανση, άρα μάλλον θα επικρατήσουν ολοκληρωτικά.

Η αποκεντρωμένη και διαλείπουσα παραγωγή των ΑΠΕ (άνεμος, ήλιος, παλίρροια, κύματα κ.λπ.) χρειάζεται αποθήκευση ηλεκτρισμού και μεγάλα έξυπνα δίκτυα που θα εξισορροπούν προσφορά και ζήτηση. Η αποθήκευση επιτυγχάνεται με εξελιγμένες μπαταρίες, υδροηλεκτρικά αντλησιοταμίευσης ή παραγωγή υδρογόνου. Οι μπαταρίες αναπτύσσονται ταχύτατα και πιθανώς θα κυριαρχήσουν. Η αντλησιοταμίευση είναι αποτελεσματική αλλά ακριβή και σπανίζουν οι περιοχές με την κατάλληλη γεωμορφολογία. Η τρίτη λύση θα οδηγούσε σε εκτεταμένη χρήση καυσίμου υδρογόνου, άρα κίνδυνο σοβαρών ατυχημάτων.

Η αιολική ενέργεια είναι η σημαντικότερη ΑΠΕ. Ειδικότερα το δυναμικό πλωτών υπεράκτιων πάρκων είναι τεράστιο, μπορεί να καλύψει πολλές φορές την αναμενόμενη το 2020 παγκόσμια ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας. Τα υπερδίκτυα θα μπορούν να μεταφέρουν ηλεκτρισμό σε μακρινές αποστάσεις με απώλειες κάτω του 10%.  Αλλά και οι δυνατότητες εξοικονόμησης ενέργειας είναι μεγάλες, ιδιαίτερα αν βασισθεί σε τεχνολογίες έξυπνων δικτύων.

Η επέλαση των ηλεκτρικών αυτοκινήτων

Καίριο ρόλο στον εξηλεκτρισμό προβλέπεται να έχουν εκατομμύρια ηλεκτρικά αυτοκίνητα (ΗΑ) που, συνδεδεμένα επί ώρες στο δίκτυο, θα αποτελούν ένα ισχυρό αποκεντρωμένο μέσο αποθήκευσης ηλεκτρισμού.

Τα ΗΑ καλύπτουν το 2% της σημερινής αγοράς. Αποτελούν παράγοντα κλειδί για τον πλήρη εξηλεκτρισμό αλλά και για την ραγδαία ανάπτυξη των ΑΠΕ. Σημαντικές βιομηχανίες αυτοκινήτων σε όλο τον κόσμο, π.χ. General Motors, Jaguar, Land Rover, BMW, Volkswagen, Volvo και πιθανώς κολοσσοί καινοτομίας όπως η Apple επενδύουν μαζικά στον εξηλεκτρισμό της κίνησης. Η Tesla ιδρύθηκε πριν δέκα χρόνια με φιλόδοξο στόχο να επιταχύνει την μεγάλης κλίμακας παραγωγή ΗΑ. Η Mercedes-Benz σχεδιάζει στις ΗΠΑ επένδυση 1 δις δολαρίων για την κατασκευή ηλεκτρικού τζιπ και εργοστασίου μπαταριών, προβλέποντας ότι τα αμιγώς ηλεκτρικά οχήματα θα αντιστοιχούν στο 15-20% των πωλήσεων έως το 2025.

Στην Ινδία από το 2030 θα πωλούνται μόνον ΗΑ, σύμφωνα με σχέδια της υπουργού ενέργειας της χώρας. Σύμβουλοι της ινδικής κυβέρνησης προβλέπουν ότι όλα τα αυτοκίνητα θα κινούνται με ηλεκτρική ενέργεια έως το 2032. Αναμένεται η παραγωγή ΗΑ «να καθοδηγείται από την ζήτηση και όχι από επιδοτήσεις». Εμπόδια που πρέπει να ξεπερασθούν είναι το κόστος των μπαταριών, η κατασκευή σταθμών φόρτισης και άλλων υποδομών. Η Κίνα είναι ήδη η μεγαλύτερη αγορά ΗΑ και εξετάζει σχέδια για την μείωση ή και την παύση πώλησης συμβατικών αυτοκινήτων, με στόχο τα ΗΑ να αντιπροσωπεύσουν έως το 2025 το ένα πέμπτο των ετήσιων πωλήσεων αυτοκινήτων. Η ζήτηση για βενζίνη στην Ασία μπορεί να πέσει πολύ νωρίς, καθώς εκατομμύρια καταναλωτές θα αγοράσουν ΗΑ την ερχόμενη δεκαετία. Οι κυβερνήσεις επιθυμούν να περιορίσουν την υψηλή ατμοσφαιρική ρύπανση και τις εισαγωγές καυσίμων, αλλά και να αυξήσουν το μερίδιό τους σε καινοτόμες εφαρμογές. Η πετρελαιοβιομηχανία και οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες ήδη αναμένουν οικονομικές επιπτώσεις και μείωση του ενδιαφέροντος για ακριβές εξορύξεις, π.χ. υπεράκτιες. Οι γεωπολιτικές συνέπειες θα είναι εξαιρετικά σημαντικές.

Τα ΗΑ θα βοηθήσουν στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και της ρύπανσης των πόλεων από καυσαέρια και θόρυβο. Η ανάπτυξη ΗΑ χωρίς οδηγό ή ενοικιαζόμενων θα συνεισφέρει στην αντιμετώπιση προβλημάτων όπως τα ατυχήματα και η έλλειψη χώρων στάθμευσης. Ήδη εξετάζεται η μελλοντική χρήση ηλεκτρισμού ακόμα και στις θαλάσσιες και αεροπορικές μεταφορές.
Ευρωπαϊκές  προοπτικές

Η Ευρώπη πρωτοπορεί στην τεχνολογία των ΑΠΕ. Μέχρι το 2050, η ΕΕ στοχεύει να είναι σχεδόν αυτάρκης σε ενέργεια, ικανοποιώντας, με ΑΠΕ επί ευρωπαϊκής επικράτειας, την αυξημένη ζήτηση ηλεκτρισμού 500 εκατομμυρίων πολιτών. Το πανευρωπαϊκό δίκτυο μεταφοράς ηλεκτρισμού απαιτεί επενδύσεις 400 δις Ευρώ μέχρι το 2030. Η απόφαση της Γερμανίας να κλείσει τα 17 πυρηνικά εργοστάσιά της μέχρι το 2022 κάνει επείγουσα την κατασκευή του. Το δίκτυο θα εξισορροπεί  την υπερβάλλουσα παραγωγή σε κάποιες περιοχές και τις ελλείψεις ηλεκτρισμού σε άλλες, ανάλογα κυρίως με την παραγωγή των ανεμογεννητριών και των ηλιακών. Η γερμανική αποφασιστικότητα εκβιάζει τις βραδυπορούσες ευρωπαϊκές διαδικασίες, φέρνοντας πιο κοντά μια πολύπλοκη ενεργειακή επανάσταση.

Η ευρωπαϊκή στροφή προς τις ΑΠΕ συνδέεται με το υψηλό ενδιαφέρον των πολιτών για το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή. Ακόμα ίσως σημαντικότερος παράγων είναι οι γεωπολιτικές προτεραιότητες, ήτοι η απαλλαγή από την ενεργειακή εξάρτηση. Οι χώρες προμήθειας καυσίμων είναι ασταθείς ή και εχθρικές, ενώ οι ΑΠΕ είναι ελέγξιμες σε ευρωπαϊκό έδαφος. Τρίτος παράγων είναι ο παγκόσμιος τεχνολογικός και εμπορικός ανταγωνισμός που συνδέεται με καινοτομίες στον εξηλεκτρισμό.

Τα έτη 2030 και 2050 τίθενται ως ορόσημα. Τα επόμενα 13 χρόνια χρειάζεται άμεση δράση για να αναπτυχθούν έξυπνες τεχνολογικές εφαρμογές, να εγκατασταθούν μεγάλες υποδομές ΑΠΕ και να προσαρμοσθεί η νομοθεσία. Την εικοσαετία 2030-2050 θα υλοποιηθούν οι συσσωρευμένες αλλαγές μιας εξηλεκτρισμένης κοινωνίας.

Στην Γερμανία, ιδιωτική εταιρεία πρόκειται να εγκαταστήσει υπεράκτια αιολικά πάρκα χωρίς επιδότηση. Σε πρόσφατη δημοπρασία στο Ηνωμένο Βασίλειο, δύο επενδυτικά σχήματα υπεράκτιων αιολικών πάρκων κέρδισαν μεγάλα συμβόλαια παραγωγής ενέργειας με ρεκόρ χαμηλών τιμών, λιγότερο από τις τιμές νέων εγκαταστάσεων αερίου. Τα αποτελέσματα της δημοπρασίας μεταθέτουν την συζήτηση από την προηγούμενη θέση περί ακρίβειας των ΑΠΕ στο πώς φθηνές πηγές ηλεκτρισμού, με μηδενική παραγωγή ανθρακούχων αερίων και ικανή παροχή ενέργειας όλο τον χρόνο, θα ενταχθούν στο δίκτυο. Οι πρόσφατες εκτιμήσεις του 2016 ακυρώνονται, τα αιολικά σχέδια είναι πολύ φθηνότερα απ’ ό,τι αναμενόταν. Τώρα εκτιμάται ότι οι ΑΠΕ στα μέσα της δεκαετίας του ’20 θα κοστίζουν λιγότερο από το φυσικό αέριο, συμπεριλαμβανομένου του κόστους ένταξής τους στο ηλεκτρικό σύστημα και εξασφάλισης εγγυημένων εφεδρειών ενέργειας.

Η οικονομικότητα των αλλαγών αρχίζει να γίνεται φανερή. Μεγάλο μέρος από την παραγωγική ενεργειακή υποδομή  και τα ηλεκτρικά δίκτυα της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν γεράσει, είναι η κατάλληλη στιγμή να εκσυγχρονισθούν προς την απαιτούμενη κατεύθυνση. Η επένδυση εκτιμάται ότι θα αποδώσει ήδη από το 2040, με δημιουργία 5 εκατομμυρίων νέων θέσεων εργασίας και κέρδη 3 τρις Ευρώ στην δεκαετία 2040-2050. Σημαντική θα είναι βέβαια η παρουσία του Η.Β. στο εγχείρημα, ακόμα και αν το Brexit θέσει σε αμφισβήτηση την συμμετοχή του στην Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Ένωση.

Το παγκόσμιο κόστος μετασχηματισμού των ηλεκτρικών συστημάτων, σύμφωνα με υπολογισμούς του World Economic Forum, φθάνει τα 3.3 τρις $ για τα επόμενα 10 χρόνια. Κέρδη: αξιοπιστία, ευστάθεια, καλύτερες υπηρεσίες στους καταναλωτές, εξοικονόμηση ενέργειας, περιβαλλοντικό όφελος και δημιουργία θέσεων εργασίας.

Επίλογος
 
Η γνώση και η καινοτομία δημιουργούν αντικειμενικές  προϋποθέσεις για ευημερία, ασφάλεια και περιβαλλοντική ποιότητα τις επόμενες δεκαετίες. Σε μετριοπαθές πολιτικό πλαίσιο, η ανθρώπινη εφευρετικότητα διαμορφώνει ισχυρές δυνατότητες προόδου. Διάφορες εμμονές όμως που αναπτύσσονται παράλληλα, όπως υπερσυντηρητικοί φανατισμοί, επαναστατικές αυταπάτες και θεοκρατικές ή τεχνοφοβικές παθολογίες, δυναμώνουν τα άκρα και θέτουν σε αμφισβήτηση την κοινωνική παραγωγή αγαθών του ορθολογισμού. 

Για να μάθετε περισσότερα

Rainer Hinrichs-Rahlwes (2013). Sustainable Energy Policies for Europe: Towards 100% Renewable Energy, CRC Press

Τεύχος με 17 άρθρα (2012). Les énergies de demain, Les dossiers de la Recherche, 47, pp 6-74.

 

Energy roadmap 2050 (COM (2011) 885 final


Χατζημπίρος Κίμων (2014). Υπεράκτια Αιολικά Πάρκα 2050, http://users.itia.ntua.gr/kimon/